بروجن:
بُروجـِن یکی از شهرهای استان چهارمحال و بختیاری ایران است. بروجن در بخش مرکزی شهرستان بروجن واقع است. این شهر در دشتی به وسعت حدود ۵۸۰ کیلومتر مربع در شرقیترین نقطه استان قرار گرفتهاست. جمعیت این شهر بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۹۰۷۷ نفر (در قالب ۱۲۸۲۸ خانواده) بوده است. بروجن مرتفع ترین شهر ایران میباشد و آن را بام ایران مینامند.
بهمن رافعي بروجني شاعر معاصر بروجنی:
شعر بروجن:
باز کنــــد مــــــرغ دل هوای بروجن زین همه یــــــــاران با وفای بروجن
هم قدر و هم طراز باغ بهشت است باغ سیـــــاسرد با صفــــــای بروجن
زنده کنــد مــرده را به بـوی نسیمی باد پیــام آور صبـــــــــای بـــروجن
ریخته یک عـــالمی صفــــا و نجابت در نگه همگنـــــان عطای بــــروجـن
در ره دانش خــدای درس و کتـــابند نابغه خیـــــزد ز بچه های بـــــروجن
سر بکشیــــدم ز کبــــر و ناز به کلار بودم اگر یک زمـــــان به جای بروجن
زین همه دانشـــوران زبده که هر بار آمده از شهــــر و روستـــــای بروجن
شارق نام آور آن سخنـــــــور نامی دفتــــری آن شــــــاعر رثـای بروجن
اکبر صهبـــا سخن ســــرای زبردست فــــرخی و نقش رهنمــــــای بروجن
بهمن حســــــاس چیره دست توانا شـــاعر پـــر قــــدر و نوگرای بروجن
نام صفـــــــایی در این کتیبه بماند تا که قلـــــم زد به اعتــــلای بروجن
صادق ملارجب ز شهـــر صفـــــاهان در عجـب از حیـدر و نــوای بـروجن
او ز دل مردمـــان کــــــوچه و بازار شد به سخـــن شهــرتی برای بــروجن
نام شبـاب است و دفتـری به زبانها با همه شــــور و نـــواز نای بـروجــن
به که ز توفیقی جــــوان سخـن آرم او بود اینـــک گهـــر فـــزای بــروجن
همسفر شعر این زمان من وشمس ایم کوشش ما بــوده در بقــــای بــروجــن
کاش بـــــود فرصتی و بزمی و حالی هم ره مشفـق گل فضــــای بــروجن
تا که بهنگامی فســــانه ســـرایان خــــوانده شود نغمه رســــای بروجن
در بر همشهریــــان خوب وفـــــادار هـــدیه چه ریــزم به خاک پـای بروجن
گـــوهر شعــر بود مرا که ز اخــلاص همــره جان می کنــــم فـدای بروجن
کاش به پاداش این قصیـــده خسرو بــــدرقه ره شــــــود دعـــای بـروجن
10 هزار بیسواد در چهارمحال وبختیاری شناسایی شدند:
'محمدحسن حسن پور' عصر چهارشنبه در شورای معاونان اداره كل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری اظهار داشت:سال گذشته طرح پالایش اسمی اطلاعات بیسوادان استان و طرح برون سپاری به منظور شناسایی بیسوادن استان انجام شد.
وی از مدیران مناطق 17 گانه آموزشی خواست با برنامه ریزی و به كارگیری توان خود، آمار جامعه هدف 10 هزار نفری بیسوادی در چهارمحال و بختیاری را به صفر برسانند.
رییس اداره مدارس غیر دولتی ومشاركت های مردمی اداره كل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری نیز در این نشست از تهیه و تنظیم دستور العمل جامع مدارس پیش دبستانی استان خبر داد.
'منوچهر پودش' افزود: سال تحصیلی آینده، تمامی مدارس پیش دبستانی چهارمحال و بختیاری به مراكز غیر دولتی واگذار می شود.
وی از پوشش 100 درصدی دوره آموزشی پیش دبستانی در چهارمحال وبختیاری خبر داد و گفت: این موضوع از سال تحصیلی آینده در استان انجام می شود.
چهارمحال و بختیاری 17 منطقه آموزشی دارد.
در نوروز 91 4.9 میلیون مسافر از چهارمحال و بختیاری بازدید کردند:
مژگان ریاحی بعدازظهر امروز در جمع خبرنگاران، اظهار داشت: از 25 اسفند ماه سال گذشته تا 13 فروردین سال جاری 4 میلیون و 914 هزار و 117 مسافر به این استان سفر کردند.
وی با اشاره به اینکه ورود مسافر و گردشگر در ایام نوروز 91 نسبت به دوره مشابه سال گذشته حدود 17 درصد رشد داشته است، گفت: عمده این مسافران از استانهای اصفهان، خوزستان، تهران، فارس، بوشهر، کهکیلویه و بویر احمد، زنجان، قزوین، قم و بندرعباس در ایام نوروز به این استان سفر کردند.
ریاحی افزود: تعداد سفر به این استان با خودروهای شخصی 16 درصد رشد داشته است.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه میزان اقامت در این استان نسبت به دوره مشابه سال گذشته 9 درصد افزایش داشته است، بیان داشت: از این تعداد 2 میلیون و 142 هزار و 426 گردشگر در این استان اقامت داشتهاند.
ریاحی با بیان اینکه بیشترین اقامت مسافرین و گردشگران استان در خانههای استیجاری با رشد 219 درصدی بوده است، اذعان داشت: اقامت در هتلهای استان هشت درصد، کمپهای موقت 18 درصد، اقامت در مهمانسراهای ادارات، خوابگاههای دانشجویی و سالن ورزشی 10 درصد رشد داشته است.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه تعداد بازدید از مراکز اقامتی نسبت به دوره مشابه سال گذشته 313 درصد رشد داشته است، یادآور شد: تعداد بازدید از رستورانها و مراکز پذیرایی و بین راهی استان 373 درصد رشد داشته است.
ریاحی تصریح کرد: نظارت و بازدید از مراکز اقامتی، رستورانها و مراکز بینراهی در ایام نوروز 5 هزار و 790 مورد بوده است.
وی عنوان کرد: تعداد بازدید از مراکز اقامتی، موقت شامل کمپها، مهمانسراهای غیر دائم و منازل استیجاری 454 درصد رشد داشته است.
ریاحی از بازدید 48 هزار و 984 مسافر و گردشگر از مکانهای تاریخی و فرهنگی، موزهها در این استان خبر داد و اذعان داشت: بیشترین بازدید مسافرین و گردشگران استان از مجموعه فرهنگی و تاریخی چالشتر، اتاق آیینه، موزه باستان شناسی و قلعه دزک و جونقان ، پل مصلی و پل زمانخان بوده است.
وی با اشاره به بازدید 60 هزار گردشگر و مسافر نوروزی این استان از بازراچه و نمایشگاههای صنایع دستی و سوغات این استان، گفت: عمده صنایع دستی مورد استقبال مسافران نوروزی تولیدات نمدی، گلیم، لباس محلی، چرم، سرامیک و سوغات مورد استقبال گردشگران ورودی به این استان گز، عسل، گیاهان کوهی بوده است.
سکوت شعری از بهمن رافعی بروجنی:
غبار و آینه و دیدة پر آب و سکوت
غبار جاری مهتاب و کوچ کولی ماه،
نگاه پنجره و موج اضطراب و سکوت
بسیط تب زدة شب کویر عطشانی است
که بی بهار،نشسته است در سراب و سکوت
رهای عالم سر گشتگی است جاری شب
بیان حال مرا میکند شهاب و سکوت
طنین وای شباویز ،نیز، بی اثر است
فضای خالی و فریاد بی جواب و سکوت
به شب سپار ملال شبانه را بهمن!
چراغ واژه برافروز در کتاب و سکوت
مرمت پل تاريخي مصلي بروجن:
سرپرست معاونت ميراث فرهنگي اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري چهارمحال و بختياريروز دوشنبه در گفت و گوي اختصاصي با خبرنگار ايرنا اظهار داشت: اين عمليات شامل ' استحكام بخشي ديواره هاي پل، تعويض آجر هاي فرسوده و بند كشي ' است.

بروجن: به بام ایران بروجن خوش آمدید.
بروجن در کشور ایران و در استان چهارمحال و بختیاری در شهرستان بروجن و جزء بخش مرکزی است.
استان چهارمحال و بختیاری با مساحت ۱۶۵۳۲ كیلومتر مربع در بخش مركزی كوه های زاگرس واقع شده است. از شمال و شرق به استان اصفهان، از غرب به استان خوزستان، از جنوب به كهکیلویه و بویر احمد و از شمال غرب به استان لرستان محدود است. بر اساس آخرین تقسیمات سیاسی كشور، استان چهار محال و بختیاری دارای ۶ شهرستان ۲۴ شهر و ۱۵ بخش و ۳۴ دهستان میباشد. این منطقه دارای یك درصد از كل وسعت ایران میباشد كه در بستر سلسله جبال زاگرس واقع شده است. با وجود مساحت كم، ده درصد از منابع آب كشور را در اختیار دارد. به علت ماهیت كوهستانی مرتفع و قرار داشتن در مسیر بادهای مرطوب مدیترانهای، این استان دارای بارش نسبتا مناسبی می باشد. ریزشهای جوی، برف و باران منشا سرشاخههای رودخانه كارون و زاینده رود هستند. بروجن از جمله شهرهای مهم چهار محال و بختیاری است که در دشتی به وسعت حدود ۵۸۰ كیلومتر مربع در شرقی ترین نقطه منطقه و در محل تلاقی راه های سه استان چهار محال و بختیاری، اصفهان و فارس قرار گرفته است. این شهرستان به دلیل دیدنی های فراوانی که در خود دارد در سال های اخیر به صورت یکی از قطب های گردشگری استان در آمده است. شهر زیبای بروجن با در اختیار داشتن طبیعت زیبا و بكر، در فصول بهار، زمستان و تابستان، پذیرای مسافران و توریست های داخلی و خارجی است و اكوتوریسم این شهر از جاذبههای بارز آن محسوب میشود. بروجن منطقه ای سردسیر و ییلاقی و دارای چندین مرغزار است که مهمترین آنها عبارت اند از : دشت حلوایی ، دشت سفید (سفید دشت )، و تالاب چِغاخور (در کنار دهکدة چغاخور یا چقاخور که رود چغاخور از آنجا سرچشمه می گیرد). رشته کوههای زاگرس مرکزی در آن امتداد دارد و مهمترین کوههای آن عبارت اند از : رشته کوه بر آفتاب (بلندترین قله : ح 028 ، 3 متر) با جهت شمال غربی ـ جنوب شرقی در مغرب شهر بروجن و در قسمت شرقی شهر بلداچی ؛ سیاه سرد (بلندترین قله : ح 831 ، 2 متر) در جنوب شهر بروجن و در قسمت شرقی شهرستان ؛ و کوه گندمان (بلندترین قله : ح 121 ، 3 متر) در بخش گندمان در امتداد کوه برآفتاب . رود چغاخور، و سرشاخه های رود کارون به نامهای آق بُلاغ و سولْکان و آب وَنْک در آن جریان دارد و زمینهای مزروعیش عمدتاً با قناتهای متعدد آبیاری می شود. محصول عمدة آن گندم و جو است . از صنایع دستی دارای قالیبافی و ریسندگی و بافندگی الیاف و نمدمالی و قالیچه نمد و کلاه نمد و گیوه وپولکی و نبات و از سوغات آن کشک و قارا و دوغ محلی و کره حیوانی و روغن حیوانی و قالی و قالیچه و گیوه و گز است . در کوههای آن کتیرا، اَنغوزه و گز انگبین یافت می شود. پرورش زنبور عسل در آن رایج است . کوهها و دشتهای این شهرستان از شکارگاههای معروف ایران به شمار می آید. تیره هایی از ایل هفت لَنْگ بختیاری ، مانند بابادی و بِهْداروند، و همچنین تیره هایی از طوایف دره شوری قشقایی در آن ییلاق دارند. راه اصلی شهرضا (قمشه ) ـ بروجن ـ شهرکرد از آن می گذرد. گردنة حلوایی در جنوب غربی شهر بروجن بر سر راه بلداجی واقع است. نام دیگر این شهر بام ایران و نام قدیمی اورجن می باشد. از نظر جمعیت دارای ۸۵٬۳۷۷ نفر در سال۱۳۸۵ می باشد
زبان گفتاری این شهر فارسی می باشد. در حقیقت مردم شهر بروجن به زبان فارسي و بختياري تکلم ميکنند و در قديم لهجهاي مخصوص به اين شهر هم وجود داشته که چند شاعر محلي هم به اين گويش اشعاري سروده و مي سرايند و اين لهجه را به طور کامل، تنها در همان اشعار ميتوان يافت و لهجه مردم با آن متفاوت ميباشد . همه مسلمان و دارای مذهب شیعه می باشند. کد این شهر۳۸۲ است.
از نظر جغرافیای طبیعی دارای مساحت۲۵۱۳ کیلومتر مربع می باشد و ارتفاع از سطح دریا بروجن ۲۱۹۷ متر می باشد. سوغات بروجن نمد و قالیچه نمد و کلاه نمد و گیوه و کشک و قارا و دوغ محلی و کره حیوانی و روغن حیوانی و پولکی و نبات و قالی و قالیچه و گیوه و گز می باشد.
بروجن(اورجن) در شهرستان بروجن كه يكي از شهرستانهاي استان چهارمحال و بختياري است و در عرض جغرافيايي(۵۱ درجه و ۱۸ دقيقه شرقي) و طول جغرافيايي (۳۲ درجه شمالي) قرار دارد. ارتفاع اين شهرستان از سطح متوسط دريا ۲۱۹۷ متر است. بروجن در بخش مرکزی شهرستان بروجن واقع است. این شهر در دشتی به وسعت حدود ۵۸۰ کیلومتر مربع در شرقیترین نقطه استان قرار گرفتهاست. جمعیت این شهر بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۵۳۷۷ نفر بوده است. بروجن مرتفع ترین شهر ایران می باشد و آن را بام ایران می نامند.
تاریخچه بروجن:
نجفقلی خان صمصام السلطنه بختیاری:
تاریخ دقیق اسکان در این مکان مشخص نیست، هرچند قدیمیترین تاریخ مسجل برای بروجن را میتوان بر اساس سنگ مزاری که چندی پیش در این شهرستان با تاریخ فوت متوفی به سنه ۱۰۰۴ هجری قمری (۹۷۴ هجری شمسی) یافت شده محاسبه کرد. بروجن شهری جدید است و در دورة ناصری دهکده ای بیش نبوده است. به نوشتة اعتمادالسلطنه در زمان او قریة بروجن تیول حسینقلی خان ایلخانی به شمار می آمد و وی قدری از اراضی آن را خریده بود. جمعیت بروجن در آن دوره به هزار خانوار می رسید و سه مسجد و سه رشته قنات داشت ، مالیات آن 930 تومان بود و هر سال دویست خروار بذرافشان داشت (همانجا). بروجن در آن زمان محل داد و ستد و بازار اتراک و الوار محسوب می شد. تاریخ مرکزیت جمعیت به حدی که بتوان آن را شهر نامید به زمان نهضت مشروطیت وتجمع بختیاریها در این شهر برای فتح اصفهان و سپس فتح تهران میرسد. در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی صمصام السلطنه بختیاری با هزاران نفر سوار وارد بروجن شد و پس از آن عزم اصفهان کرد.
وجه تسمیه بروجن:
سرشته اند ز حب الوطن چو آب و گلم
نوشته اند بدین دفتر، از زبان دلم
به دستم آینه دادند ز آفتاب و مباد
که بند مهر بروجن ز پای دل گسلم
در مورد وجه تسمیه شهر بروجن نظرات، متفاوتی وجود دارد:
در کتاب سفرنامه ناصر خسرو بروجن به نام "ارجان" یا "ارغان" یاد شده که ساکنان آن از منطقه ای مابین سرحدات بختیاری و بهبهان کنونی به این مکان آمده و سکنی گزیدند. در این خصوص مطالعات بسیار زیادی صورت گرفته و حتی به کمک علم تیپ شناسی(مرفولوژی) و ادله و اسناد تاریخی این وجه تسمیه اثبات شده است.((ارجان)) تا پایان قرن هفتم هجری به همین نام بود و از غربی ترین ایالات فارس محسوب می شده که جغرافیانویسان از آن به عنوان شهری با مردمی فرهنگی و اهل علم یاد کرده اند که پس از آن به مناطق گوناگونی از جمله بروجن مهاجرت کرده اند.
راجع به پیدایش بروجن از ایل لک(شعبه ای از ایل قشقایی فارس) و دسته ای از کردستان به نام نجارها مطالبی عنوان شده که در زمان کریم خان و بعد از آن این دو دسته شروع به ساختن قلعه و برج می نمایند که بعدها به نام ((برجیها)) معروف می گردند.چنانچه در کتاب ((مرآت البلدان)) صنیع الدوله نیز به قریه((بروجن)) به عنوان آبادی قابل توجه و بزرگی در اواخر دوران قاجاریه اشاره گردیده است.
((اورجی)) وجه تسمیه دیگری است که ((جی)) را یکی از محال اسپاهان، صفاهان و اصفهان به معنی صاحب مردان نیک و پاک نام برده اند و ((اور)) به معنی سرزمین و شهر(که حداقل 2500سال قبل از میلاد)بر بسیاری از شهرها و روستاهای ایران اطلاق می شده است.
عدهای دیگر چنین اظهار نمودهاند که شهر اولیه در این محل به وسیله برج و باروهایی محصور بوده و به علت کثرت برجهای آن به نام بروجن یعنی دارنده برجهای فراوان نامیده شده است و بنا بر قول دیگری ساکنین بروجن قبل از پیدایش به صورت هفت خانواده در محله اوره که یکی از دهات بوده زندگی میکردند که در اثر ظلم و ستم خوانین از این مکان فرار نموده به مکان فعلی آمدند که این مکان به نام اوره جسته نامیده شد که به مرور زمان به اورجن و سپس به بروجن تغییر نام یافت.
جمعیت بروجن:
رشد جمعیت بروجن پس ازمشروطیت واز دهههای سوم و چهارم قرن حاضر آغاز شده و با توجه به موقعیت جغرافیایی آن که در محدوده تلاقی سه استان فارس واصفهان و چهارمحال بختیاری وسه ایل بزرگ بختیاری قشقایی و بویر احمد قرار گرفته از زمینه بسیار مناسبی برای توسعه برخوردار است. خصوصا اینکه یکی از شهرهای اصلی در مسیر ترانزیتی خوزستان به اصفهان نیز محسوب میشود.
مردم شهر بروجن امروزه به زبان فارسی تکلم میکنند و در قدیم لهجهای مخصوص به این شهر هم وجود داشته که چند شاعر محلی هم به این گویش اشعاری سروده و میسرایند و این لهجه را به طور کامل، تنها در همان اشعار میتوان یافت و لهجه مردم با آن متفاوت میباشد. بخشی ازمردم شهر وبسیاری از شهرهای اطراف بروجن به گویش بختیاری وترکی قشقایی صحبت می کنند. داراب افسر بختیاری (1279-1350) شاعرشهیر زاده این شهرستان است.همچنین آیتالله جهانگیرخان قشقایی (1206-1328) فیلسوف نامی جهان اسلام زاده این شهرستان است.
فرهنگ و هنر در بروجن:
بنیانگذار فرهنگ بروجن را میتوان مرحوم شهابالسلطنه (غلامحسین خان حاجی ایلخانی پسر دوم امامقلی خان حاجی ایلخانی رئیس ایل بختیاری )نامید که در سال ۱۲۷۴ مدرسهای وسیع با مرکز کاردستی تاسیس کرد که قبل از آن حتی در اصفهان چنین مدرسهای نبود و از استادان به نامی چون شیخ محمدطاهر نطنزی (مدیر) و سیدمیرحسین مجدالادباء و میرزاعبدالرحیم خان شیرازی، میرزاسیف الله خان (معروف به تیمسار) و یک معلم زبان انگلیسی که بلژیکی بود، استفاده مینمود و کلیه دروس فارسی و انگلیسی و برخی فنون و مهارتها در این دارالفنون کوچک تدریس میشد. مخارج این مدرسه را شخص شهابالسلطنه پرداخت می نمود. پس از ۲۹ سال این دبستان منحل و بعدها امیرقلی اشراقی در منزل خود دبستانی به نام دبستان ملی تأسیس کرد و چندین سال این مدرسه دایر تا اینکه در سال ۱۳۰۹ به دستور وزیر فرهنگ وقت یک ساختمان سه کلاسه در بروجن ساخته شد. بعدها مردم این مدرسه را جمالالدین نام نهادند. این همتها و تلاش افرادی چون ملاذوالفقار باعث گردید بروجن به شهری با سطح علمی بالا و تربیت پزشکان و متخصصان عالی رتبه دست یابد و هم اکنون نیز فارغالتحصیلان مدارس بروجن در خارج از استان و کشور به عنوان اساتید طراز اول مشغول خدمت هستند. علاوه بر آن در زمینه شعر و هنر نیز سرآمد بوده و از شعرا و استادان بنامی برخوردار است.
محله های بروجن:
این شهر دارای محله های بسیاری هست که برخی از آنها بسیار قدیمی و همراه با بافت سنتی می باشند. تعدادی از محله های قدیمی هنوز به همین نام پا برجای می باشند. برخی از محله های قدیم و جدید بروجن چنین نام دارند:
شهید رجایی_شهید باهنر_طوس_پاسداران_اردوبار_چهارصد دستگاه_کوی امام_پایین_مصلی_شهدا_سنگ سلف_گودال سیاسرد_فاطمیه_دانشسرا
شهر بروجن دارای سقاخانه است که در محله کاروانسرا قرار گرفته ، و اغلب زنان نذرهای خود را به آنجا می برند.
مراکز آموزشی و دانشگاهی بروجن:
بروجن دارای چندین دانشگاه و مرکز آموزشی است:
دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجن
دانشکده پرستاری و مامایی بروجن
آموزشکده فنی و حرفه ای پسران بروجن
صنایع دستی بروجن:
قالیهای پشم یلمهای و قالی وقالیچههای بختیاری بروجن بسیار مشهور است. در گذشته نیز گیوه این شهرستان شهرت کشوری داشتهاست.
آب و هوای بروجن:
از بروجن همواره به عنوان یکی از سردترین شهرهای کشور در گزارشها هواشناسی نام برده میشود
این شهرستان از لحاظ اقلیمی دارای شرایط نیمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسیار سرد میباشد. تعداد روزهای یخبندان در حدود ۱۲۲ روز در سال میباشد. حداقل مطلق دمای این شهر به 30- درجه میرسد و حداکثر مطلق دمای مشاهد شده به ۳۶ درجه سانتیگراد بالغ گردیدهاست. بارش سالانه این شهر بطور متوسط به ۲۴۳ میلی متر بالغ میگردد و دارای دو فصل خشک و مرطوب است. فصل خشک آن از خرداد تا شهریور ادامه دارد و فصل مرطوب آن از مهر ماه آغاز و تا اردیبهشت ادامه دارد. در مجموع بارش فصل زمستان به ۴۴ درصد و پاییز به ۳۲ درصد و بهار به ۲۴ درصد میرسد و تابستان ۱ در صد بارش را داراست.
بروجن یکی از مرتفعترین شهرهای کشور است که این خصیصه بروجن را از جهت محیط زیست حیوانی و گیاهی بسیار غنی و پر جاذبه نمودهاست.
چشمه سیاه سرد و تالاب چغاخور و آداب و رسوم اصیل بختیاریها از جاذبههای گردشگری این مناطق به شمار میآید.
چشمة سیاه سرد (سیاسرد) در شش کیلومتری جنوب شهر از تفرجگاههای معروف به شمار می آید. فضای سبز و چنارهای کهنسال ، چشمة سیاه سرد را به یکی از مراکز دیدنی تبدیل کرده است .
اشعار محلی از بروجن:
بیا تا بِگم بَراد از کاری کُ عَیدا می شد
تُو خُونا چه شور و غوغایی یُهُو پیدا می شد
یه سالی دراز ، زحمت می کشیدند همه
کُ بِرَن دیدَنِ دای و خاله و خوار و عَمه
چه خُبِس عَیدا خدا داد ، کُ اون قومِ خویشا
بیشینَن دِیرِ هم و حرف بزنن از اون پیشا
ننِه از بافتنِ هر خِرسِک و قالی یُ روُ وِه
می خرید از برامون پیلِکی یُ حلوا چوُ وه
همچی کُ پیدا می شد تُو خونِمون تَندِه شوره
ذِق کنون دس می زدیم اینکُ دیگه وعض جُوره
ننه مون توُ دیری از گندم و جی سبزه می کاشت
با دعا و صلوات و نِفَس گرمی کُ داشت
بو می داد از برامون گندم و یِختهِ نُخوچی
تو کَلِک پِلِی می پُخت و کنارُش کله پاچی
همچی کُ کُماجدونا با دس ننه لاخُل می کرد
بوی اون تو نیمدونی زانیاما چه شل می کرد
ننه با عِخش و صفا و اون همه مِیرِبونی
مشغول شُستن و روفتن بید و خونه تِکونی
بسکی کُ مثلی نِمک دل سفید و شور بیدیم
از آقا می ترسیدیم و با ننه جور بیدیم
یه پیرن بابا میسِد از برامون با یه تومن
رَختی نی می کردیم و شوت می زدیم خنده کنون
میوه ی عَیدِ همه انجیر و تیت خُشکیده بید
با یکی میوه ی نارنج کُ آبُش مکیده بید
ننه می گفت کُ بیا بِچه بره خونه عامو
سِلام آززاد بکن و بیسون، یه کاسه سَمَنو
سمنون میسیدم و اَنگشت زنون هی می مَدَم
خونه کٌ می رسیدم کاسه را نصفه می دیدم
ننه هَفسینا می چید از سیب و سیر و سمنو
با سُماق و سنجت و سرکه و سبزی رو زِلو
بَغَلُش چراغی روشن بید و قرآن مجید
برکت و روشنی یِ سال نیا میداد نوُ وید
نِیزیکِ تحویلِ سال هر که به جاش کاری می کرد
بابا ، با سوره قرآن همه را یاری می کرد
ننه اسفندا و کُندُر تو هوا دید می کرد
کاراشا با تعجیلی هی می دیدم زید می کرد
خلاصه با این همه سال اومد و تحویل شد
نیم دونَم رو مرغ و ماهی یا رو بُز یا فیل شد
وَخسادَم ماچ کنم دَس باباما از احترام
عَید مبارِکی بگم همه به نَنِم هم به بابام
بابا و نَنِم به من عَیدی دادن یِه یِریالی
مثلی ذُرِت رو آتیش پوکی زدم اَخوشحالی
مُخلِصِ همِیدونَم هم می دونین هم می دونم
شِیرِ این رسم و رسوما تا هَمِش مَ می خونم
کُ بیا با هم دیگه یه رنگ و با وفا باشیم
کنارِ هم بشینیم و همه با صفا باشیم
بیا تا تو تنگی و سختی غمِ هم بخوریم
مثل زنجیر باشیم و دیگه از هم نبُریم
حاج احمد میرزائیان بروجنی .سروده شده در سال ۱۳۷۴
گیوه پای پوش سنتی بروجن:
پای پوش سنتی گیوه، گیوه پای پوش سنتی بروجن
در بروجن و استان چهار محال و بختیاری و مناطق کوهستانی زاگرس و گذرگاههای صعب العبور آن ها، در زمانی نه چندان دور، به دلیل کم بودن راههای ارتباطی ماشین رو، نوع معیشت مبتنی بر دامداری و کشاورزی و ضرورت تحرک فراوان در فصول سه گانه بهار و تابستان و پائیز(که فصلهای کار هستند)، (پاافزاری را می طلبد که سبک راحت مقاوم خنک و در عین حال ارزان باشد و خود عشایر، روستاییان وجوامع شهری و جوامع نیمه شهری با امکانات موجود در منطقه قادر به تولیدآن باشند. گیوه نوعی پای افزار است که رویه آن را از ریسمان و نخ پرگ یعنی ریسمانهای پنبهای بافته وزیر،یا ته آن را گاه از چرم و غالبا از لتهای بهم فشرده و درهم کشیده میسازند.

گیوه را باید یکی از جالبترین و ارزنده ترین صنایع دستی روستایی ایران دانست. این پوششقدیمی که روزگاری بخصوص در فصل تابستان مورد استفاده فراوان قرار میگرفت.
در سالهای اخیر به سبب رواج کفش ماشینی و جایگزین شدن آن بجای پای افزارهای قدیمی در اکثر مناطق ایران رونق و اعتبار دیرین را از دست داده و صنعتگران شاغل نیز بعلت کمی درآمد و کاهش تقاضادر این رشته به مشاغل دیگر روی آوردهاند ولی زیبائی و تنوع وطرحهای متعدد گیوه آنچنان است که هنوز هم دارای متقاضیان فراوانی بوده و از استقبالقابل توجهی در فصول بهار و تابستان برخوردار می باشد.
تالاب بین المللی چغاخور:

تالاب بین المللی چغاخور با مساحتی بیش از دو هزار متر و سیصد هکتار در دامنه ارتفاعات بر آفتاب و کلار همچون نگینی می درخشد و هر سال پذیرای پرندگان مهاجر و بومی انواع مرغابی، انواع حواصیل، لکلک سفید، خروس کولی و آبزيانی چون ماهی کپور و نوعی از ماهیان گورخری است. تالاب بین المللی چغاخور از مناطق بسيار زيبا است.این تالاب نسبتا وسيع و پرآب است که این امکان را به گردشگران می دهد که در آن شنا کنند ( کاری بسیار خطر ناک ) و می توانند قلابهای ماهیگری خود رابه درون آب انداخته و به ماهیگيری بپردازند البته باید ذکر شود ماهیگری دربیشتر اوقات ممنوع است و فقط در بعضی فصول با گرفتن مجوز از اداره محیط زیست بروجن امکان پذیر است.هوای خيلی خنک و مطبوعی در فصل های گرم سال (تيرماه)بر تالاب حاکم است.هوای مطبوع و چشم اندازهای زیبایی که در این مکان قرار دارد، آن را در ردیف یکی از مهمترین کانونهای سیاحتی استان قرار داده است. منظره و رنگ این تالاب در چهار فصل سال بسیار دیدنی هست. در هر موقع روز و سال رنگه آبش متفاوت به چشم میخورد. نقره ای رنگ بودنش در ظهر، آبی رنگ بودن و سبز بسیار خوش رنگ بودنش در بهار و تابستان، رنگه آن در غروب و یخ زدگی آبش در فصل زمستان هر کدام زیبایی خاص خودش را دارد.و واقعاً دیدنی و هیجان انگیز است وارزش دیدن رو دارد.